Silikon Vadisi kendi paralel yargısını oluşturuyor

Fastcompany.com’da konu ile ilgili yayınlanan değerlendirmede, Çin’de özellikle teknolojik araçlar ve sosyal medyadan toplanan verilerle vatandaşla

Ekonomi 29.08.2019, 08:51 29.08.2019, 08:51
Silikon Vadisi kendi paralel yargısını oluşturuyor

Fastcompany.com’da konu ile ilgili yayınlanan değerlendirmede, Çin’de özellikle teknolojik araçlar ve sosyal medyadan toplanan verilerle vatandaşların yaptıkları davranışlara göre ceza ya da ödüller aldıkları hatırlatıldı. 



Fastcompany.com benzer bir sürecin sessiz sedasız birçok Amerikalı şirket tarafından da uygulamaya konulduğunu belirtti. 



SİGORTA ŞİRKETLERİ



Çin’de 2014’ten bu yana işletilen ‘sosyal kredi’ mantığını ilk benimseyen sigorta şirketleri oldu. New York Eyaleti Finansal Hizmetler Departmanı, bu yılbaşında sigorta şirketlerinin, müşterilerin ödeyeceği primleri hesaplarken sosyal medyada gerçekleştirdikleri paylaşımları baz alabileceğini açıkladı. 



Örneğin, bir sigorta müşterisi hayat sigortası poliçesini imzalarken tehlikeli sporlar yapmadığını beyan etmesine rağmen sosyal medyada ekstrem sporlar yaparken paylaşımlar gerçekleştirirse, şirket sosyal medyadaki delilleri geçerli kabul edip daha yüksek primler talep edebiliyor.



KİMLİK TEYİT SİSTEMLERİ



Sosyal kredi mantığının Çin dışında bir diğer önemli temsilcisi kimlik teyit sistemleri. Özellikle restoran, bar ve otel gibi işletmelerde kullanılan bu sistemler müşterilerin gerçek kimliklerini beyan edip etmediklerini kontrol ediyor.



Böylece müşterinin gerçekten reşit olup olmadığı, daha önce benzer tesislerde olay çıkartıp çıkarmadığı vb. tespit edilebiliyor. Bu tarz sistemleri kullanan işletmeler bir veri havuzu oluşturup mekânlara zarar verebilecek müşterileri önceden engelleme yoluna gidebiliyor. Hangi davranışların zararlı sayılacağı ve ne tarz yaptırımlar uygulanabileceği tamamen bu sistemleri kullanan işletmeler tarafından belirleniyor.



PAYLAŞIM EKONOMİSİ



İnternet üzerinde çalışan ev, oda ve araç paylaşım sistemleri seyahat etmeyi kolaylaştırsa da sosyal kredi mantığının yayılması olgusunu da beraberinde getiriyor.



Mart 2019 itibari ile dünya çapında 6 milyon ev ya da oda listelediğini açıklayan ev paylaşım sitesi ‘Airbnb’, hesabınızı istediği zaman kapatabiliyor. Bu karar aynı kişi farklı hesap açtığında da devam ediyor. Üstelik şirket bunu neden yaptığını açıklamak zorunda da olmadığını ifade ediyor.



Yine araç paylaşım platformu ‘Uber’, müşterilerine şoförleri değerlendirme imkânı tanıdığı gibi şoförlerine de müşterileri puanlama olanağı sağlıyor. Şirketten Mayıs ayında yapılan açıklamaya göre, bir müşteri ciddi şekilde negatif değerlendirmeler alırsa Uber hizmetini kullanması durdurulabiliyor. 



MESAJLAŞMA UYGULAMALARI



Dünyada en yaygın olarak kullanılan mesajlaşma uygulamalarından ‘Whatsapp’ da kullanıcılarını engelleyebiliyor. Bir kullanıcı, çok fazla başka kullanıcı tarafından bloklanırsa, Whatsapp bu kullanıcıya hizmet vermeyi durdurabiliyor.



Bazı ülkelerde WhatsApp o kadar yaygın ki böyle bir ceza ile karşılaşmak, kullanıcının telefon görüşmesi yapmasının yasaklanması kadar etkili olabiliyor.



ELEŞTİRİLER



Aslında sosyal kredi sistemi doğum yeri olan Çin’de halk tarafından yüzde 80 oranında destekleniyor. Kötü davranışlar gösteren bireylerin seyahat kısıtlamaları, İnternete erişim engelleri vb. cezalarla karşılaşması ve topluma uyumlu davranışlara zorlanması genelde halk kitleleri tarafından hoş karşılanıyor.



Ancak sosyal kredi mantığı adeta paralel bir yargı sistemi oluşturuyor. Bu yeni tür yargı sisteminde müşteri ya da kullanıcılar çoğu kez kararlara itiraz bile edemiyor. Mahkeme, savunma hakkı, kanuna uygun delil toplanması vb. gibi bir hukuk sisteminin temel dayanakları bu yeni tip yargı sisteminde bulunmuyor. Böylece bireylerin hukuki hakları ve özgürlükleri tehlikeye girmiş oluyor.



Özel şirketler tarafından uygulanan bu yargı sisteminde kanunları beğenmiyorsanız, kanun yapıcıları (milletvekillerini) seçimle değiştirme şansınız da yok. Bu küresel eğilim devam ederse gelecekte hukuki sistem, yasalar ve mahkemeler etrafında değil kullanıcıların şirketlerle yaptıkları hizmet sözleşmeleri etrafında yoğunlaşabilir.

Yorumlar (0)
19
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü