Silikon Vadisi kendi paralel yargısını oluşturuyor

Fastcompany.com’da konu ile ilgili yayınlanan değerlendirmede, Çin’de özellikle teknolojik araçlar ve sosyal medyadan toplanan verilerle vatandaşla

Ekonomi 29.08.2019, 08:51 29.08.2019, 08:51
Silikon Vadisi kendi paralel yargısını oluşturuyor

Fastcompany.com’da konu ile ilgili yayınlanan değerlendirmede, Çin’de özellikle teknolojik araçlar ve sosyal medyadan toplanan verilerle vatandaşların yaptıkları davranışlara göre ceza ya da ödüller aldıkları hatırlatıldı. 



Fastcompany.com benzer bir sürecin sessiz sedasız birçok Amerikalı şirket tarafından da uygulamaya konulduğunu belirtti. 



SİGORTA ŞİRKETLERİ



Çin’de 2014’ten bu yana işletilen ‘sosyal kredi’ mantığını ilk benimseyen sigorta şirketleri oldu. New York Eyaleti Finansal Hizmetler Departmanı, bu yılbaşında sigorta şirketlerinin, müşterilerin ödeyeceği primleri hesaplarken sosyal medyada gerçekleştirdikleri paylaşımları baz alabileceğini açıkladı. 



Örneğin, bir sigorta müşterisi hayat sigortası poliçesini imzalarken tehlikeli sporlar yapmadığını beyan etmesine rağmen sosyal medyada ekstrem sporlar yaparken paylaşımlar gerçekleştirirse, şirket sosyal medyadaki delilleri geçerli kabul edip daha yüksek primler talep edebiliyor.



KİMLİK TEYİT SİSTEMLERİ



Sosyal kredi mantığının Çin dışında bir diğer önemli temsilcisi kimlik teyit sistemleri. Özellikle restoran, bar ve otel gibi işletmelerde kullanılan bu sistemler müşterilerin gerçek kimliklerini beyan edip etmediklerini kontrol ediyor.



Böylece müşterinin gerçekten reşit olup olmadığı, daha önce benzer tesislerde olay çıkartıp çıkarmadığı vb. tespit edilebiliyor. Bu tarz sistemleri kullanan işletmeler bir veri havuzu oluşturup mekânlara zarar verebilecek müşterileri önceden engelleme yoluna gidebiliyor. Hangi davranışların zararlı sayılacağı ve ne tarz yaptırımlar uygulanabileceği tamamen bu sistemleri kullanan işletmeler tarafından belirleniyor.



PAYLAŞIM EKONOMİSİ



İnternet üzerinde çalışan ev, oda ve araç paylaşım sistemleri seyahat etmeyi kolaylaştırsa da sosyal kredi mantığının yayılması olgusunu da beraberinde getiriyor.



Mart 2019 itibari ile dünya çapında 6 milyon ev ya da oda listelediğini açıklayan ev paylaşım sitesi ‘Airbnb’, hesabınızı istediği zaman kapatabiliyor. Bu karar aynı kişi farklı hesap açtığında da devam ediyor. Üstelik şirket bunu neden yaptığını açıklamak zorunda da olmadığını ifade ediyor.



Yine araç paylaşım platformu ‘Uber’, müşterilerine şoförleri değerlendirme imkânı tanıdığı gibi şoförlerine de müşterileri puanlama olanağı sağlıyor. Şirketten Mayıs ayında yapılan açıklamaya göre, bir müşteri ciddi şekilde negatif değerlendirmeler alırsa Uber hizmetini kullanması durdurulabiliyor. 



MESAJLAŞMA UYGULAMALARI



Dünyada en yaygın olarak kullanılan mesajlaşma uygulamalarından ‘Whatsapp’ da kullanıcılarını engelleyebiliyor. Bir kullanıcı, çok fazla başka kullanıcı tarafından bloklanırsa, Whatsapp bu kullanıcıya hizmet vermeyi durdurabiliyor.



Bazı ülkelerde WhatsApp o kadar yaygın ki böyle bir ceza ile karşılaşmak, kullanıcının telefon görüşmesi yapmasının yasaklanması kadar etkili olabiliyor.



ELEŞTİRİLER



Aslında sosyal kredi sistemi doğum yeri olan Çin’de halk tarafından yüzde 80 oranında destekleniyor. Kötü davranışlar gösteren bireylerin seyahat kısıtlamaları, İnternete erişim engelleri vb. cezalarla karşılaşması ve topluma uyumlu davranışlara zorlanması genelde halk kitleleri tarafından hoş karşılanıyor.



Ancak sosyal kredi mantığı adeta paralel bir yargı sistemi oluşturuyor. Bu yeni tür yargı sisteminde müşteri ya da kullanıcılar çoğu kez kararlara itiraz bile edemiyor. Mahkeme, savunma hakkı, kanuna uygun delil toplanması vb. gibi bir hukuk sisteminin temel dayanakları bu yeni tip yargı sisteminde bulunmuyor. Böylece bireylerin hukuki hakları ve özgürlükleri tehlikeye girmiş oluyor.



Özel şirketler tarafından uygulanan bu yargı sisteminde kanunları beğenmiyorsanız, kanun yapıcıları (milletvekillerini) seçimle değiştirme şansınız da yok. Bu küresel eğilim devam ederse gelecekte hukuki sistem, yasalar ve mahkemeler etrafında değil kullanıcıların şirketlerle yaptıkları hizmet sözleşmeleri etrafında yoğunlaşabilir.

Yorumlar (0)
5
parçalı bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 26 54
4. Trabzonspor 26 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Göztepe 26 35
10. Antalyaspor 26 34
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 26 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 24 39
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 24 26
13. Boluspor 24 26
14. Menemenspor 24 26
15. Balıkesirspor 24 25
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 24 15
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 26 50
3. Leicester City 26 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 26 44
6. Liverpool 26 43
7. Everton 25 43
8. Tottenham 25 39
9. Aston Villa 24 39
10. Arsenal 26 37
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 26 34
13. Crystal Palace 26 33
14. Southampton 26 30
15. Burnley 26 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 26 23
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 26 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 25 53
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 25 42
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 25 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Celta de Vigo 25 30
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 25 25
16. Eibar 25 22
17. Real Valladolid 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 24 21
20. Huesca 25 20
Günün Karikatürü Tümü